Verbindingsactivisme: een pleidooi voor meer menselijkheid

16 juni 2026 – Fanny Matheusen

Soms vragen mensen waar mijn werk eigenlijk over gaat. En ik heb dan wel wat standaardzinnen, zoals:

HUMMUS wil een plek zijn van transformatie van mensen, teams, organisaties en de samenleving – en dan ben ik een transitiepedagoge, zoals ik mezelf al een aantal jaren noem.

Deep Democracy is een methode voor dynamisch dialogeren, inclusieve besluitvorming en creatieve conflictresolutie – en dan ben ik de pionier van deze methode in België.

Allemaal waar en kloppend. En tegelijk: als ik echt de essentie probeer te vatten in één woord, dan kom ik hierop uit: verbindingsactivisme. En dan ben ik dus een verbindingsactivist. Hè, hè, dat voelt wel juist.

Ik herken mezelf in het activisme, in de roeping die ik voel om bij te dragen aan een levensondersteunende samenleving, in de missie om actieve hoop uit te dragen. En ik geloof heel erg dat verbinden is wat we vandaag te doen hebben, en alle dagen. Amen 🙂

Het klinkt misschien straf als ik het zo zeg. Amen betekent: “zo is het” en “het is waar”. En ja, het is waar. Doorheen de geschiedenis is steeds opnieuw bewezen dat mensen en volkeren die hun relationele verbinding verzorgden veel meer kans hadden om te overleven.

Met de giga-uitdagingen waar we vandaag planetair voor staan, lijkt het me dat verbinden met elkaar een morele plicht is.

Maar dat is niet wat we om ons heen zien, noch in de kleine, noch in de grote wereld. Daar lijken eigenbelang, economisch gewin en het idee dat sommige mensen meer waard zijn dan anderen steeds vaker vorm te krijgen in geweld, onderdrukking en uitsluiting.

De basis van dit denken ligt in een paradigma dat ook de groei van de industriële samenleving mogelijk heeft gemaakt: het ‘delende’ denken, en daarin het steeds meer, beter en sneller willen zijn van het ene over het andere. Een wedloop waarvan we nu de grenzen duidelijk voelen, zowel in mensenoffers als in de aanslag op ons leefklimaat.

Dit paradigma bevoordeelt een paar mensen die denken dat alles te koop is, dat ze alles mogen doen waar ze zin in hebben en dat zij alleen bestaansrecht hebben. By the way: in de DSM-5 is dit ongeveer de beschrijving van een narcist 🙂 Onze wereld wordt geregeerd door narcisten.

Naast dit paradigma is er een ander: het één-denken. Het besef dat alles en iedereen verbonden is, dat we interafhankelijk zijn van elkaar als mensen en dat we deel zijn van deze planeet. Niet erboven, niet erbuiten, maar erin thuishoren.

Dat denken omarmen is levengevend. Dan staan we elkaar niet naar het leven, maar helpen we elkaar (over)leven. Dan is er zorg en respect voor elk levend wezen, ook over generaties heen.

Daar krijgt leiderschap vorm vanuit die visie en met een duidelijk moreel kompas: verbindend leiderschap, ondersteund door wijze elders en met de inbreng van extravagante, pionierende stemmen.

Een wereld geleid door charisten.

Charisme

Charisme is een Grieks woord en betekent gave: je gave inzetten voor de gemeenschap. Charisme is de tegenpool van het huidige narcisme dat we bij wereldleiders en leiders tout court zien, lijkt me.

Charisme

Afgeleid van charis (gave, genade).

Dit zou betekenen: een cultuur of praktijk waarin mensen hun gaven inzetten voor de gemeenschap. In contrast met narcisme: niet zelfverheerlijking, maar gegeven talent dat gedeeld wordt. Klinkt compact en bijna filosofisch.

In onze opleidingen deep democracy bij HUMMUS kijken we ook naar deze twee fundamentele paradigma’s en bieden we jou een inkijk in wat deze betekenen in termen van groepsdynamica. En hoe je ermee aan de slag kan gaan.

Als we macro naar de wereld kijken en dagelijks de media beluisteren, kunnen we ons heel erg vast voelen zitten, wanhopig zijn en ons klein en geïsoleerd voelen. Dan is het goed om te kijken naar wat we wél kunnen veranderen, waar onze cirkel van invloed wél ligt.

En dat is vaak in de nabije relaties: onze relaties op het werk, thuis en in de buurt. Compassie tussen mensen kan beweging en verandering brengen.

Het is zoals Margaret Mead zei: “Never doubt that a small group of thoughtful, committed citizens can change the world; indeed, it’s the only thing that ever has.”

In onze Deep Democracy-opleidingen is die maatschappelijke kadering altijd aanwezig. Mensen die bij ons een opleiding volgen, zijn vaak geëngageerde mensen die door hun werk of in hun leven al stenen verleggen in de rivier.

Tijdens de opleiding worden ze zich daar vaak scherper van bewust, of zien ze nog beter het pad dat ze gaan en waarom ze dat gaan.

Zo mocht ik al vele verbindingsactivisten ontmoeten in al die jaren:

• een medewerker die iedereen in de lift groet en een praatje maakt;
• een teamleider die inclusieve besluiten neemt en zo gebruikmaakt van de collectieve wijsheid;
• een HR-medewerker die in haar werving- en selectieproces bewust bezig is met haar eigen biases en die van de jury’s waarmee ze werkt, omdat ze iedereen met talent juist die kans wil geven om te shinen;
• een CEO die in een hoogcompetitieve context toch steeds een duurzaamheidscheck doet op belangrijke investeringen;
• een officemanager die weigert een bepaald computermerk te kopen omdat dat de wapenindustrie steunt, en die de aankoopdienst een andere offerte laat uitsturen;
• een procesbegeleider die bij elke interventie start met een verbindende check-in, waarbij ze ook zichzelf in beeld brengt.

Ja, het gaat in al deze voorbeelden over verbinden met onze directe medemensen, of met mensen wat verder weg die niet meteen zichtbaar zijn voor ons.

In elke keuze die we maken, kunnen we verbindingsactivist zijn. En Deep Democracy inspireert mensen hierbij en geeft hen tools.

We kunnen immers alleen veranderen wat we kunnen aanraken.

Zoals Barack Obama zei: “Change will not come if we wait for some other person or some other time. We are the ones we’ve been waiting for. We are the change that we seek.”

Wil jij ook een verbindingsactivist worden? Hier volgen enkele gidsideeën:

1. Blijf nieuwsgierig.
Daag jezelf uit om voorbij polariserende meningen of vooroordelen elke persoon te benaderen vanuit verwondering. Activeer je beginnersmind.
Een mooi voorbeeld hiervan is de Human Library (LINK). In deze bibliotheek ontleen je geen boek, maar een persoon die discriminatie heeft ervaren en die jou, voorbij stereotypen en vooroordelen, zijn of haar verhaal vertelt.

2. Scan je eigen dagelijks leven.
Is je taalgebruik opjuttend of respectvol? Heb je een open of gesloten luisterhouding? Ga je onmiddellijk reageren, of neem je eerst wat adem en geef je dan een oprechte respons?
Word je bewust van hoe je andere mensen bejegent. En doe dat zonder jezelf te veroordelen, met mildheid. Want ook de verbinding met jezelf telt.

3. Vertel je verhaal.
Als we echt een diepere verbinding willen, volstaat het niet om iemand anders te bevragen. We hebben dan ook ons eigen verhaal te vertellen. Te connecteren met ons eigen anders-zijn.
Zo trap je niet in de val van het “otheren” van de persoon die je ontmoet en egaliseer je de bestaande machtsverschillen tussen jullie.

4. En tenslotte: laat je inspireren en volg DD@HUMMUS.
Als iedere mens op aarde compassie zou beoefenen, is het als een steen in water: de cirkels deinen uit.
Stel je dat eens voor.
Wat een andere wereld wordt dan mogelijk.