Hoe blijf je hoopvol in een wereld die kantelt?
10 maart 2026 – Fanny Matheusen
Moed of doemdenken. Alle dagen pendel ik op deze polariteit. In een wereld die op scherp staat, vergaat me soms de moed. Dan kruipt de wanhoop in mijn kleren, word ik onrustig of overmensd een diep verdriet me. En dan duiken er weer sprankels hoop op.
Het zijn herkenbare gevoelens wanneer je midden in een kantelpunt zit. En niet alleen persoonlijk en binnen mijn geliefde organisatie HUMMUS zijn we aan het kantelen, ook de hele samenleving om ons heen lijkt in beweging. Die grote onzekerheid – het niet-weten welke kant het uitgaat – zorgt voor heftige emoties. Niet alleen bij mij, maar bij veel mensen om me heen.
Twee ervaringen van de voorbije week bleven me bij.
De golf van verschil
De eerste was de online luistercirkel die we vanuit HUMMUS organiseerden op de dag van sociale rechtvaardigheid en geweldloos verzet. De vraag die daar centraal lag was: “Hoe verzet jij je?” en “Wat doet dat met jou?”
Ik hoorde mezelf spreken over een wereld die zo vaak onverschillig blijft bij zoveel leed en hoe ik dat soms ook in mezelf herken en dat zo veroordeel. Tegelijk voelde ik ook dat wat ik dertig jaar geleden deed, en hoe we toen probeerden een verschil te maken, vandaag opnieuw wordt opgepikt. Vooral door een jongere generatie.
Ik noem het de golf van verschil. Die is misschien nog niet altijd zichtbaar, maar ze is er wel. Zoveel mensen die bouwen aan een andere samenleving: gebaseerd op verbondenheid, respect en een diepere connectie met onszelf, elkaar en alle wezens op aarde. Een samenleving die rechtvaardig probeert te handelen, met de wijsheid van wie ons voorging en met zorg voor de generaties die na ons komen.
Ik wil er graag in geloven. En ik probeer er, door kleine dagelijkse daden en door mijn werk rond meerstemmigheid, ook zelf aan bij te dragen.
Maar natuurlijk overvalt me soms ook de vraag: zal het genoeg zijn?
Hoe donker en rauw moet het nog worden tussen ons mensen op deze planeet?
Want tegelijk zien we ook hoe een kleine groep een heel andere samenleving vormgeeft. Een samenleving waarin niet elke mens telt. Waar economisch gewin vooropstaat en mensen – en andere levens – daarvoor moeten wijken. Waar onderdrukking en geweld steeds meer genormaliseerd worden.
Actieve hoop in een onzekere wereld
Een tweede ervaring kwam een dag later, toen ik Het Werk dat Weer Verbindt mocht begeleiden voor een school: de spiraal van Actieve Hoop van Joanna Macy.
Van negen uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds werkten we met begeleiders, ouders en buurtbewoners rond onze gevoelswereld. Over hoe die energie kan worden gebruikt voor zinvolle acties. Over hoe we betekenis kunnen geven aan de wereld om ons heen — niet alleen voor onszelf, maar ook voor de kinderen die hier soms zo door geraakt worden… en die tegelijk gewoon ook willen spelen. En laten we ze dan niet gewoon spelen?
Na een verbindende incheckronde lichtten we het begrip De Grote Ommekeer toe of wat Joanna Macy ook De Grote Ontrafeling noemt.
Ik merkte dat ik bij deze groep mensen, die zo bewogen zijn door wat er in de wereld gebeurt, sterk de nadruk legde op wat er wél aan de gang is: dat er iets aan het kantelen is, dat er overal mensen zijn die een tegenbeweging creëren. Ik was even helemaal niet neutraal.
En natuurlijk kwam er meteen een tegenreactie.
Een jonge vrouw zei dat ze het niet (meer) gelooft. Dat ze niet weet of dit echt aan het gebeuren is. Of we wel aan het kantelen zijn naar een meer verbonden wereld. Of we niet gewoon de dieperik in gaan. Of er nog een point of return is of dat we het einde meemaken.
En ze heeft helemaal gelijk: ook dat is een mogelijkheid.
We weten niet of het for better or for worse zal zijn.
En dan komt de vraag: doet het er nog toe wat we doen?
Vinden we nog de actieve hoop, de moed om die golf van verschil te maken?
Blijf bewegen, blijf ademen
Ik laat jullie even de kans om je te laten inspireren door Joanna Macy. In één van haar laatste videoboodschappen aan de wereld vertelt ze dit alles zo mooi, met veel lichtheid en humor.
En dat was ook wat op het einde van die dag op school voelbaar werd: dat er naast zwaarte ook lichtheid mag zijn. Dat we moeten blijven spelen om onze veerkracht niet te verliezen.
En dat we tegelijk ook alle emoties ruimte mogen geven, ze niet onderdrukken. Want net daar zit energie.
E-motie: energie in beweging.
Mijn motto:
blijf bewegen, blijf ademen.
Misschien herken je jezelf in die beweging tussen wanhoop en hoop. In onze workshop Actieve Hoop als levenshouding werken we met de inspirerende methodiek van Joanna Macy om opnieuw verbinding te maken met jezelf, met anderen en met de aarde en om die gevoelens om te zetten in betekenisvolle actie.
In een kleine groep onderzoeken we hoe betrokkenheid, veerkracht en levensvreugde opnieuw kunnen groeien, zelfs in turbulente tijden. Misschien is dat wel waar het begint: samen ruimte maken voor wat ons raakt en van daaruit opnieuw in beweging komen.
Voel je welkom om dit werk met ons te verkennen tijdens één van de Actieve Hoop-sessies bij HUMMUS.
En het laatste woord in deze blog is voor Joanna Macy: